Journal title

other شناسایی معیارهای ادراک حس مکان در پارک‌های شهری اهواز: مطالعه موردی چهار پارک زیتون، لاله، ساحلی کیان‌پارس و شهرک نفت Identifying the criteria for the perception of a sense of place in Ahvaz urban parks: A case study of four parks: Zeyton, Laleh, Kianpars Coast, and Naft City تخصصي Special كاربردي Applicable پارک‌های شهری به‌عنوان مهم‌ترین و گسترده‌ترین فضاهای عمومی باز، نقش اساسی در ارتقای کیفیت زندگی شهری، شکل‌گیری تعاملات اجتماعی و خلق تجربه فضایی معنادار برای شهروندان ایفا می‌کنند. تحقق این کارکردها مستلزم ایجاد حس مکان و تقویت پیوند عاطفی و ادراکی میان کاربران و محیط است. با وجود تعدد پارک‌های شهری در اهواز، تفاوت‌های معناداری در میزان حضور و استقبال شهروندان از این فضاها مشاهده می‌شود؛ به‌گونه‌ای که برخی پارک‌ها همواره کانون فعالیت و حضور اجتماعی هستند، در حالی که برخی دیگر با وجود برخورداری از امکانات نسبتاً مشابه، کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل معیارهای کلیدی مؤثر بر ادراک حس مکان در پارک‌های شهری اهواز، با تمرکز بر چهار پارک زیتون، لاله، ساحلی کیان‌پارس و شهرک نفت انجام شده است. پرسش‌های اصلی تحقیق عبارت‌اند از: معیارهای مؤثر بر ادراک حس مکان در پارک‌های شهری اهواز کدام‌اند؟ و از دیدگاه مراجعه‌کنندگان، کدام معیارها نقش تعیین‌کننده‌تری در حضور، ماندگاری و تعلق‌پذیری آنان ایفا می‌کنند؟ روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و پیمایشی بوده و داده‌ها از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته، با پایایی تأییدشده به‌وسیله ضریب آلفای کرونباخ، از ۳۳۰ نفر از مراجعه‌کنندگان و نمونه‌ای از متخصصان طراحی پارک گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ده مؤلفه کلیدی شامل هویت (ادراکی–شناختی)، خوانایی، دسترسی، عناصر طبیعی و آسایش محیطی، تنوع فعالیت‌ها، زیبایی بصری، خاطره‌انگیزی، امنیت، تعامل‌پذیری و مبلمان و تجهیزات، در شکل‌گیری حس مکان در پارک‌های شهری مؤثرند. از دیدگاه کاربران، مؤلفه‌های هویت و خوانایی بیشترین تأثیر را بر حس مکان داشته‌اند، در حالی که مبلمان و تجهیزات کم‌اهمیت‌ترین عامل ارزیابی شده است. در مقابل، متخصصان طراحی، «کالبد فضایی» را اولویت اصلی در ایجاد حس مکان دانسته‌اند که بیانگر وجود شکافی معنادار میان ادراک کاربران و رویکرد طراحان است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تفاوت در میزان استقبال از پارک‌های شهری اهواز، به‌طور مستقیم با سطح تحقق مؤلفه‌های حس مکان، به‌ویژه هویت، دسترسی و خوانایی، ارتباط دارد. این یافته‌ها بر ضرورت توجه هم‌زمان به ابعاد ادراکی، کالبدی و عملکردی در طراحی و ارتقای کیفیت پارک‌های شهری آینده تأکید می‌کند.   As the most important and extensive public open spaces, urban parks play a fundamental role in improving the quality of urban life, shaping social interactions, and creating meaningful spatial experiences for citizens. Fulfilling these functions requires creating a sense of place and strengthening the emotional and perceptual bond between users and the environment. Despite the large number of urban parks in Ahvaz, significant differences are observed in the level of citizens' attendance and acceptance of these spaces; some parks are always the center of social activity and presence, while others, despite having relatively similar facilities, are less used. The present study aimed to identify and analyze key criteria affecting the perception of a sense of place in urban parks in Ahvaz, focusing on four parks: Zeytoon, Laleh, Kianpars Coast, and Oil City. The main research questions are: What are the criteria that affect the perception of a sense of place in Ahvaz urban parks? And from the visitors' perspective, which criteria play a more decisive role in their presence, permanence, and belonging? The research method was descriptive-analytical and survey, and data were collected from 330 visitors and a sample of park design experts through a researcher-made questionnaire, with reliability confirmed by Cronbach's alpha coefficient. Research findings show that ten key components, including identity (perceptual-cognitive), readability, accessibility, natural elements and environmental comfort, variety of activities, visual beauty, memorability, security, interactivity, and furniture and equipment, are effective in forming a sense of place in urban parks. From the users' perspective, the components of identity and legibility had the greatest impact on the sense of place, while furniture and equipment were rated as the least important factor. In contrast, design experts have considered "spatial body" to be the main priority in creating a sense of place, which indicates a significant gap between users' perceptions and designers' approaches. The results of the study indicate that the difference in the level of acceptance of Ahvaz urban parks is directly related to the level of realization of the components of the sense of place, especially identity, accessibility, and legibility. These findings emphasize the need to simultaneously pay attention to the perceptual, physical, and functional dimensions in the design and improvement of the quality of future urban parks.   حس مکان, پارک‌های زیتون, لاله, ساحلی کیان‌پارس و شهرک نفت, اهواز Sense of Place, Zeyton, Laleh, Kianpars Beach and Oil Town Parks, Ahvaz 31 50 http://ijurm.imo.org.ir/browse.php?a_code=A-10-2261-7&slc_lang=other&sid=1 وحید قمری 100319475328460014200 100319475328460014200 No کورش مومنی 100319475328460014201 100319475328460014201 Yes کوروش عطاریان 100319475328460014202 100319475328460014202 No