Journal title

other تحلیل تطبیقی مؤلفه‌های طبیعت‌گرایی در معماری ایرانی-اسلامی با هدف ارتقای تجربه زیستی (مطالعه موردی: باغ چهلستون و مجموعه فرهنگی فرشچیان) A Comparative Analysis of Naturalistic Elements in Iranian–Islamic Architecture to Enhance Lived Experience: Case Study of Chehel Sotoun Garden and Farshchian Cultural Complex تخصصي Special كاربردي Applicable کاهش حضور عناصر طبیعی در فضاهای فرهنگی معاصر، کیفیت تجربه زیستی انسان را تحت تأثیر قرار داده و پیامدهایی نظیر کاهش آرامش، تعلق به مکان و سلامت روان ایجاد کرده است. این پژوهش با هدف شناسایی مؤلفه‌های طبیعت‌گرایی در معماری فرهنگی ایرانی–اسلامی و تحلیل نقش آن‌ها در ارتقای تجربه زیستی طراحی شده است. پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و توصیفی–تحلیلی است و داده‌ها از مطالعه اسنادی، تحلیل پلان‌ها و مستندات معماری، و مشاهدات میدانی دو نمونه‌ی مطالعاتی، شامل باغ چهلستون (نمونه تاریخی) و مجموعه فرهنگی فرشچیان (نمونه معاصر)، گردآوری شدند. تحلیل تطبیقی نشان داد که مؤلفه‌های طبیعت‌گرایی در باغ چهلستون به‌صورت نظام‌مند، عملکردی و درهم‌تنیده در فضا حضور دارند و تجربه زیستی چندحسی و تعامل انسان با محیط را تقویت می‌کنند؛ در حالی که در مجموعه فرهنگی فرشچیان، این مؤلفه‌ها عمدتاً در سطح نمادین بازتاب یافته و تأثیر عملکردی محدودی بر تجربه کاربران دارند. نتایج بیانگر آن است که بهره‌گیری از عناصر طبیعی همچون آب، گیاهان، جریان هوا، نور طبیعی و هندسه متناسب با محیط، ریشه در فلسفه و فرهنگ معماری ایرانی–اسلامی دارد و بازتولید آن‌ها در طراحی معاصر می‌تواند کیفیت زیستی و ادراک فضایی را بهبود بخشد. این پژوهش بر اهمیت تلفیق ابعاد زیستی، حسی و معنایی طبیعت‌گرایی در معماری فرهنگی تأکید کرده و نشان می‌دهد که غفلت از این مؤلفه‌ها در فضاهای معاصر موجب کاهش کارکرد زیستی و تجربه چندحسی کاربران می‌شود. یافته‌ها برای معماران، طراحان محیط و پژوهشگران حوزه طراحی طبیعت‌محور کاربردی است و می‌تواند راهنمای بازآفرینی فضاهای فرهنگی معاصر با محوریت سلامت روان، آرامش و ارتقای تجربه زیستی باشد.   The reduction of natural elements in contemporary cultural spaces has affected the quality of human lived experience, resulting in consequences such as diminished sense of tranquility, place attachment, and mental well-being. This study aims to identify the naturalistic components in Iranian–Islamic cultural architecture and analyze their role in enhancing lived experience. The research is qualitative and descriptive–analytical in nature, with data collected through document review, analysis of architectural plans and documentation, and field observations of two case studies: Chehel Sotoun Garden (historical example) and Farshchian Cultural Complex (contemporary example). Comparative analysis revealed that naturalistic components in Chehel Sotoun Garden are present in a systematic, functional, and intertwined manner, reinforcing multisensory lived experience and human–environment interaction. In contrast, in the Farshchian Cultural Complex, these components are mostly reflected symbolically, with limited functional impact on user experience. The findings indicate that the use of natural elements—such as water, vegetation, airflow, natural light, and contextually appropriate geometry—is deeply rooted in the philosophy and culture of Iranian–Islamic architecture. Their incorporation in contemporary design can improve both spatial perception and quality of life. The study emphasizes the importance of integrating biological, sensory, and symbolic dimensions of naturalism in cultural architecture, and demonstrates that neglecting these components in contemporary spaces reduces both the functional and multisensory experience of users. The results are valuable for architects, environmental designers, and researchers in nature-oriented design, and can guide the recreation of contemporary cultural spaces with a focus on mental well-being, tranquility, and enhancement of lived experience.   معماری طبیعت‌گرا, تجربه زیستی فضایی, معماری ایرانی-اسلامی, باغ چهلستون, مجموعه فرهنگی فرشچیان. Nature-oriented Architecture, Lived Spatial Experience, Iranian–Islamic Architecture, Chehel Sotoun Garden, Farshchian Cultural Complex. 39 58 http://ijurm.imo.org.ir/browse.php?a_code=A-10-3830-2&slc_lang=other&sid=1 نازنین مالمیر 100319475328460014218 100319475328460014218 No سمیرا منصوری رودکلی 100319475328460014219 100319475328460014219 Yes نرگس سلطانی 100319475328460014220 100319475328460014220 No